Dokumentowanie tradycji to nie tylko nagranie filmu z dożynek. Najcenniejsze jest uchwycenie wiedzy ludzi: znaczenia zwyczaju, lokalnych nazw, kolejności działań, zmian w czasie i tego, kto nadal potrafi daną praktykę wykonać.
Najpierw ustal, co właściwie dokumentujecie
Zwyczaj może składać się z pieśni, stroju, potrawy, sposobu dekorowania, określonych ról i lokalnego słownictwa. Zrób listę elementów, zanim zaczniecie fotografować. Dzięki temu dokumentacja nie zatrzyma się na widowiskowym fragmencie.
Rozmawiaj z kilkoma osobami
Jedna relacja to perspektywa jednego człowieka. Warto porównać wspomnienia starszych i młodszych mieszkańców, osób aktywnie praktykujących zwyczaj i tych, które pamiętają go z dzieciństwa.
Zapisuj lokalne nazwy dokładnie
Nie poprawiaj gwary na język literacki w oryginalnym nagraniu. W transkrypcji można dodać objaśnienie, ale lokalne słownictwo jest częścią dziedzictwa. Zapisz także warianty wymowy.
Dokumentuj proces, nie tylko finał
Jeśli zwyczaj wymaga przygotowania ozdób, potraw albo stroju, nagraj również te czynności. Często właśnie technika wykonania znika szybciej niż samo święto.
Opisuj pliki od razu
Plik nazwany IMG_8345 po pięciu latach niewiele mówi. Zapisuj datę, miejsce, osoby, wydarzenie i autora zdjęcia. Przy nagraniach dodaj krótką kartę z informacją, czego dotyczy materiał.
Szanuj depozytariuszy tradycji
NID podkreśla, że dziedzictwo niematerialne żyje dzięki ludziom i wspólnotom. Nie traktuj mieszkańców jak „źródła materiału do promocji”. Ustal, jak materiały będą wykorzystywane i pozwól społeczności uczestniczyć w opisie tradycji.
Zrób kopie zapasowe i przekaż materiały
Archiwum nie powinno istnieć tylko na telefonie jednej osoby. Przechowuj kopie na dysku i w chmurze, a wartościowe materiały rozważ przekazać również lokalnej bibliotece, muzeum lub archiwum społecznemu.